ท้องฟ้าไม่มีความหมาย ถ้าไม่มีใครแหงนมองฟ้าของคนอื่น

คนบอกว่าการยิ้มเป็นภาษาสากล มันก็น่าจะเป็นเช่นนั้นจริง ๆ  เด็กเกิดมาก็ยิ้มเป็น แต่จะรู้หรือเปล่าว่ายิ้มมีความหมายเช่นใด  บางท่าทางคล้ายจะเป็นสากล แต่เอาเข้าจริง ๆ ก็ไม่ใช่ เช่น การส่ายหัวบางทีก็ไม่ได้แปลว่าไม่

วันนี้เขาเดินยิ้มไปตลอดทางที่เดินจากป้ายรถประจำทางไปยังที่ทำงานที่อยู่ที่ชั้น 18 ของตึกสูงชานเมืองใหญ่ จากที่ทำงานเขามองเห็นท้องฟ้าสดใส เราคงบอกไม่ได้ว่าฟ้านั้นสดใสจริง ๆ หรือว่านั่นเป็นความรู้สึกของเขา  เช่นเดียวกับที่เราไม่สามารถบอกได้ว่าสีฟ้าที่ทุกคนเห็น จริง ๆ เห็นเป็นสีเหมือน ๆ กันหรือเปล่า

หน้าต่างหลากหลายบานบนจอภาพที่ด้านหน้ามีตัวอักษรปนกับรูปมากมาย เขาขยับเมาส์ไปมา เมื่อลูกศรย้ายไปในที่ต่าง ๆ ข้อมูลมากมายที่เกี่ยวข้องกับสิ่งที่เขาชี้ก็ค่อย ๆ ปรากฏขึ้น  เขากดเลือกข้อมูลที่ต้องการสองสามจุด ข้อมูลประกอบอื่น ๆ ที่เกี่ยวเนื่องกับตัวอย่างที่เขาเลือกก็เพิ่มขึ้นมา เขาเอาเมาส์ไปชี้อีกสองสามที่ จากนั้นลากกลุ่มข้อมูลทั้งหมดแยกออกมาแล้วกดปุ่มสีน้ำเงิน ข้อมูลจากที่แยกเป็นเรื่องย่อย ๆ ที่เชื่อมกันอย่างหลวม ๆ ค่อย ๆ หลอมรวมกัน  จากคำเป็นประโยค จากประโยคกลายเป็นย่อหน้าและกลายเป็นบทความขนาดย่อม ๆ  เขาเริ่มอ่านเพื่อตรวจสอบความเรียบร้อยของรายงาน  ระหว่างที่อ่าน เขาก็ค่อย ๆ เลือกประโยคที่ชอบ ย้ายลำดับย่อหน้า และกดเลือกข้อมูลเพื่อเชื่อมโยงเพิ่มเติม  เมื่ออ่านและใส่ความเห็นจนถึงสุดบทความ  เมื่อเขากดปุ่มสีน้ำเงินอีกครั้ง บทความก็แตกกระจายเป็นชิ้นเล็กชิ้นน้อย ก่อนที่จะเริ่มก่อร่างสร้างตัวประกอบกันขึ้นมาใหม่อีกครั้ง แต่ภายใต้โครงสร้างใหม่ ลำดับเรื่องใหม่ รูปลักษณ์ใหม่ ข้อมูลใหม่ และการให้เหตุผลแบบใหม่ เขาอ่านซ้ำ กดขอข้อมูลเพิ่มเติม เลือกจุดโน้น ลบจุดนี้ สั่งเน้นบางจุดอีกครั้ง  เขาค่อนข้างแน่ใจว่าหลังการแยกประกอบครั้งนี้ บทความน่าจะสมบูรณ์ตามที่เขาต้องการ

เขายิ้มขึ้นอีกครั้ง

ก่อนจะพลิกหน้าจอไปที่อีกจุดหนึ่ง  ในนั้นเขาพบเพื่อน ๆ หลายคนกำลังนั่งทำงานอยู่ บางคนหันมาทักทายและยิ้มให้ แต่เขาไม่รู้หรอกว่ารอยยิ้มนั้นเกิดขึ้นเมื่อใด มันอาจจะเป็นรูปที่บันทึกและตั้งโปรแกรมไว้ หรืออาจเป็นสิ่งที่เกิดขึ้นจริง ๆ ในเวลานี้ก็ได้  เขาเลือกเมาส์ไปยังรูปของเพื่อนคนหนึ่งที่ไม่ได้คุยกันมาสักพักแล้ว ก่อนจะสั่งให้โปรแกรมส่งคำทักทายไป  หลายอึดใจผ่านไป... ไม่มีอะไรตอบกลับมา  รอยยิ้มหายไปจากหน้าของเขา  ในการใช้งานระบบนี้ ทุกคนจะตั้งโปรแกรมให้ตอบคำทักทายโดยอัตโนมัติ  ไม่มีเหตุผลใด ๆ ที่จะไม่ทำเช่นนั้น การทำให้คนอื่นเสียเวลารอค่อย แม้จะเป็นแค่เสี้ยววินาทีก็เป็นสิ่งที่น่ารังเกียจมาก  เขาสั่งปิดการติดต่อกับเพื่อนคนดังกล่าว ไม่สิ คนคนนั้นไม่ใช่เพื่อนของเขาอีกต่อไป...  หลังจากนี้ถ้าคนคนนั้นเรียกเข้ามาหาเขาอีกระบบโต้ตอบอัตโนมัติในโหมดปิดการสนทนาจะทำงานแทนเขา

ปุ่มสีแดงกระพริบขึ้นเพื่อนเตือนว่าหมดเวลาคุยกับเพื่อน

เขาเลื่อนเมาส์กลับไปที่หน้าต่างบทความอีกครั้ง ตอนนี้บทความได้ถูกรื้อแก้อีกหลายรอบโดยบรรณาธิการ  เขาอ่านดูก็พบว่าประโยคสำคัญที่เขาเน้นไว้ โดนเปลี่ยนให้เป็นประโยคธรรมดา และส่วนใจความหลักถูกรื้อเพื่อเปลี่ยนบทสรุปใหม่  เขาฝืนยิ้มพร้อมกับท่องในใจว่า "บ้างได้บ้างไม่ได้ บ้างได้บ้างไม่ได้" ซ้ำไป ซ้ำมา ประโยคดังกล่าวเป็นประโยคที่เขาได้เรียนมาจากการเข้าอบรมความอดกลั้น  เพื่อนเป็นความสัมพันธ์ที่สามารถลบทิ้งหรือแก้ไขได้ แต่ความสัมพันธ์กับบรรณาธิการไม่เป็นเช่นนั้น  มีคนบอกว่าบรรณาธิการควรจะเป็นอาชีพที่น่าจะตกงานไปนานแล้ว แต่คนที่ตกงานในตอนนี้กลับนักคิดที่เสนอแนวคิดเช่นนั้น

แน่นอน เขาไม่รู้ว่าคนที่แก้บทความดังกล่าวเป็นบรรณาธิการ หรือว่าเป็นโปรแกรมอัตโนมัติที่บรรณาธิการสอนเอาไว้  แต่มันไม่ใช่เรื่องที่จะมาคิดตอนนี้ เขายิ้มให้กับจอภาพ ยิ้มให้กับหน้าบรรณาธิการที่เขาจินตนาการให้หัว พร้อม ๆ กับลากเมาส์เพื่อเน้นข้อความอีกสองสามข้อความที่เขาหวังว่าจะผ่านการเห็นชอบจากบรรณาธิการ

นักคิดคนดังกล่าวจริง ๆ แล้วคงกล่าวไว้ไม่ผิดนัก  ตอนนี้บรรณาธิการธรรมดาคงตกงานไปหมดแล้ว  บรรณาธิการชื่อดังสามารถทำงานได้รวดเร็วขึ้นและสามารถตรวจแก้ ปรับทิศทาง และเสนอหัวข้อให้กับนักเขียนนับร้อยคนได้ในเวลาสั้น  ในยุคที่บทความที่ผลิตมานั้นมหาศาล จนแม้ผู้คนจะบริโภคข่าวสารได้มากขึ้นจากเครื่องมือต่าง ๆ ก็ยังไม่วายรู้สึกว่าข่าวสารที่มีก็ยังมากเกินไปอยู่ดี ชื่อของบรรณาธิการที่รับรองคุณภาพรวมถึงรสนิยมก็กลับมาเป็นสิ่งสำคัญในการเลือกอีกครั้งหนึ่ง

ปุ่มสีส้มกระพริบเพื่อบอกว่าเขาสามารถอ่านบทความที่ติดตามไว้ได้แล้ว

เมื่อย้ายเมาส์ไปยังบริเวณรวบรวมข้อมูล เขาเห็นจุดแสดงข้อมูลที่ถูกย่อยแล้วหลายร้อยจุด ข้อมูลแสดงความสัมพันธ์นี้ถูกสกัดออกมาจากบทความที่ย่อยแล้วหลายพันบทความจากนักเขียนนับหมื่นภายใต้การคัดสรรของบรรณาธิการนับร้อย

เขายิ้มขึ้นก่อนจะเริ่มกลืนกินข้อมูลเหล่านั้น

เขายิ้ม ยิ้มก่อนจะกระพริบตา

เราไม่รู้หรอกว่าที่เราเห็นว่าเขายิ้มนั้นเป็นรอยยิ้มจริง ๆ หรือว่าเป็นรอยยิ้มที่โปรแกรมขึ้น