คนบอกว่าการยิ้มเป็นภาษาสากล มันก็น่าจะเป็นเช่นนั้นจริง ๆ เด็กเกิดมาก็ยิ้มเป็น แต่จะรู้หรือเปล่าว่ายิ้มมีความหมายเช่นใด บางท่าทางคล้ายจะเป็นสากล แต่เอาเข้าจริง ๆ ก็ไม่ใช่ เช่น การส่ายหัวบางทีก็ไม่ได้แปลว่าไม่
วันนี้เขาเดินยิ้มไปตลอดทางที่เดินจากป้ายรถประจำทางไปยังที่ทำงานที่อยู่ที่ชั้น 18 ของตึกสูงชานเมืองใหญ่ จากที่ทำงานเขามองเห็นท้องฟ้าสดใส เราคงบอกไม่ได้ว่าฟ้านั้นสดใสจริง ๆ หรือว่านั่นเป็นความรู้สึกของเขา เช่นเดียวกับที่เราไม่สามารถบอกได้ว่าสีฟ้าที่ทุกคนเห็น จริง ๆ เห็นเป็นสีเหมือน ๆ กันหรือเปล่า
หน้าต่างหลากหลายบานบนจอภาพที่ด้านหน้ามีตัวอักษรปนกับรูปมากมาย เขาขยับเมาส์ไปมา เมื่อลูกศรย้ายไปในที่ต่าง ๆ ข้อมูลมากมายที่เกี่ยวข้องกับสิ่งที่เขาชี้ก็ค่อย ๆ ปรากฏขึ้น เขากดเลือกข้อมูลที่ต้องการสองสามจุด ข้อมูลประกอบอื่น ๆ ที่เกี่ยวเนื่องกับตัวอย่างที่เขาเลือกก็เพิ่มขึ้นมา เขาเอาเมาส์ไปชี้อีกสองสามที่ จากนั้นลากกลุ่มข้อมูลทั้งหมดแยกออกมาแล้วกดปุ่มสีน้ำเงิน ข้อมูลจากที่แยกเป็นเรื่องย่อย ๆ ที่เชื่อมกันอย่างหลวม ๆ ค่อย ๆ หลอมรวมกัน จากคำเป็นประโยค จากประโยคกลายเป็นย่อหน้าและกลายเป็นบทความขนาดย่อม ๆ เขาเริ่มอ่านเพื่อตรวจสอบความเรียบร้อยของรายงาน ระหว่างที่อ่าน เขาก็ค่อย ๆ เลือกประโยคที่ชอบ ย้ายลำดับย่อหน้า และกดเลือกข้อมูลเพื่อเชื่อมโยงเพิ่มเติม เมื่ออ่านและใส่ความเห็นจนถึงสุดบทความ เมื่อเขากดปุ่มสีน้ำเงินอีกครั้ง บทความก็แตกกระจายเป็นชิ้นเล็กชิ้นน้อย ก่อนที่จะเริ่มก่อร่างสร้างตัวประกอบกันขึ้นมาใหม่อีกครั้ง แต่ภายใต้โครงสร้างใหม่ ลำดับเรื่องใหม่ รูปลักษณ์ใหม่ ข้อมูลใหม่ และการให้เหตุผลแบบใหม่ เขาอ่านซ้ำ กดขอข้อมูลเพิ่มเติม เลือกจุดโน้น ลบจุดนี้ สั่งเน้นบางจุดอีกครั้ง เขาค่อนข้างแน่ใจว่าหลังการแยกประกอบครั้งนี้ บทความน่าจะสมบูรณ์ตามที่เขาต้องการ
เขายิ้มขึ้นอีกครั้ง
ก่อนจะพลิกหน้าจอไปที่อีกจุดหนึ่ง ในนั้นเขาพบเพื่อน ๆ หลายคนกำลังนั่งทำงานอยู่ บางคนหันมาทักทายและยิ้มให้ แต่เขาไม่รู้หรอกว่ารอยยิ้มนั้นเกิดขึ้นเมื่อใด มันอาจจะเป็นรูปที่บันทึกและตั้งโปรแกรมไว้ หรืออาจเป็นสิ่งที่เกิดขึ้นจริง ๆ ในเวลานี้ก็ได้ เขาเลือกเมาส์ไปยังรูปของเพื่อนคนหนึ่งที่ไม่ได้คุยกันมาสักพักแล้ว ก่อนจะสั่งให้โปรแกรมส่งคำทักทายไป หลายอึดใจผ่านไป... ไม่มีอะไรตอบกลับมา รอยยิ้มหายไปจากหน้าของเขา ในการใช้งานระบบนี้ ทุกคนจะตั้งโปรแกรมให้ตอบคำทักทายโดยอัตโนมัติ ไม่มีเหตุผลใด ๆ ที่จะไม่ทำเช่นนั้น การทำให้คนอื่นเสียเวลารอค่อย แม้จะเป็นแค่เสี้ยววินาทีก็เป็นสิ่งที่น่ารังเกียจมาก เขาสั่งปิดการติดต่อกับเพื่อนคนดังกล่าว ไม่สิ คนคนนั้นไม่ใช่เพื่อนของเขาอีกต่อไป... หลังจากนี้ถ้าคนคนนั้นเรียกเข้ามาหาเขาอีกระบบโต้ตอบอัตโนมัติในโหมดปิดการสนทนาจะทำงานแทนเขา
ปุ่มสีแดงกระพริบขึ้นเพื่อนเตือนว่าหมดเวลาคุยกับเพื่อน
เขาเลื่อนเมาส์กลับไปที่หน้าต่างบทความอีกครั้ง ตอนนี้บทความได้ถูกรื้อแก้อีกหลายรอบโดยบรรณาธิการ เขาอ่านดูก็พบว่าประโยคสำคัญที่เขาเน้นไว้ โดนเปลี่ยนให้เป็นประโยคธรรมดา และส่วนใจความหลักถูกรื้อเพื่อเปลี่ยนบทสรุปใหม่ เขาฝืนยิ้มพร้อมกับท่องในใจว่า "บ้างได้บ้างไม่ได้ บ้างได้บ้างไม่ได้" ซ้ำไป ซ้ำมา ประโยคดังกล่าวเป็นประโยคที่เขาได้เรียนมาจากการเข้าอบรมความอดกลั้น เพื่อนเป็นความสัมพันธ์ที่สามารถลบทิ้งหรือแก้ไขได้ แต่ความสัมพันธ์กับบรรณาธิการไม่เป็นเช่นนั้น มีคนบอกว่าบรรณาธิการควรจะเป็นอาชีพที่น่าจะตกงานไปนานแล้ว แต่คนที่ตกงานในตอนนี้กลับนักคิดที่เสนอแนวคิดเช่นนั้น
แน่นอน เขาไม่รู้ว่าคนที่แก้บทความดังกล่าวเป็นบรรณาธิการ หรือว่าเป็นโปรแกรมอัตโนมัติที่บรรณาธิการสอนเอาไว้ แต่มันไม่ใช่เรื่องที่จะมาคิดตอนนี้ เขายิ้มให้กับจอภาพ ยิ้มให้กับหน้าบรรณาธิการที่เขาจินตนาการให้หัว พร้อม ๆ กับลากเมาส์เพื่อเน้นข้อความอีกสองสามข้อความที่เขาหวังว่าจะผ่านการเห็นชอบจากบรรณาธิการ
นักคิดคนดังกล่าวจริง ๆ แล้วคงกล่าวไว้ไม่ผิดนัก ตอนนี้บรรณาธิการธรรมดาคงตกงานไปหมดแล้ว บรรณาธิการชื่อดังสามารถทำงานได้รวดเร็วขึ้นและสามารถตรวจแก้ ปรับทิศทาง และเสนอหัวข้อให้กับนักเขียนนับร้อยคนได้ในเวลาสั้น ในยุคที่บทความที่ผลิตมานั้นมหาศาล จนแม้ผู้คนจะบริโภคข่าวสารได้มากขึ้นจากเครื่องมือต่าง ๆ ก็ยังไม่วายรู้สึกว่าข่าวสารที่มีก็ยังมากเกินไปอยู่ดี ชื่อของบรรณาธิการที่รับรองคุณภาพรวมถึงรสนิยมก็กลับมาเป็นสิ่งสำคัญในการเลือกอีกครั้งหนึ่ง
ปุ่มสีส้มกระพริบเพื่อบอกว่าเขาสามารถอ่านบทความที่ติดตามไว้ได้แล้ว
เมื่อย้ายเมาส์ไปยังบริเวณรวบรวมข้อมูล เขาเห็นจุดแสดงข้อมูลที่ถูกย่อยแล้วหลายร้อยจุด ข้อมูลแสดงความสัมพันธ์นี้ถูกสกัดออกมาจากบทความที่ย่อยแล้วหลายพันบทความจากนักเขียนนับหมื่นภายใต้การคัดสรรของบรรณาธิการนับร้อย
เขายิ้มขึ้นก่อนจะเริ่มกลืนกินข้อมูลเหล่านั้น
เขายิ้ม ยิ้มก่อนจะกระพริบตา
เราไม่รู้หรอกว่าที่เราเห็นว่าเขายิ้มนั้นเป็นรอยยิ้มจริง ๆ หรือว่าเป็นรอยยิ้มที่โปรแกรมขึ้น
